Yıl sonu kapanışından önce vergi açısından gözden geçirilecekler

Yıl sonu, muhasebe açısından yalnızca bir takvim değişimi değildir. Hesap dönemi kapandığında bazı işlemler o yılın kazancına ancak o yıl içinde yansıtılabilir; ertesi yıla bırakılan bir kontrolün sonucu çoğu durumda geriye dönük düzeltilemez. Aşağıdaki başlıklar, kapanıştan önce işletme ile mali müşavirin birlikte gözden geçirmesi gereken konuları özetliyor.

Neden yıl bitmeden

Stoklar, alacaklar ve amortismana tabi iktisadi kıymetler hesap dönemi sonu itibarıyla, kanunda belirtilen ölçülere göre değerlenir ve sonuç o yılın kazancına yansır. Kontrollerin Kasım ve Aralık aylarında yapılması, gerekli belge ve işlemlerin yıl kapanmadan tamamlanmasına zaman bırakır.

Stok sayımı ve değerleme

Envanter, bilanço günündeki mevcutların sayılarak, ölçülerek, tartılarak ve değerlenerek tespit edilmesidir (VUK md. 186). Kayıtlardaki stok ile depodaki fiilî stok karşılaştırılmalı, fark varsa nedeni kapanıştan önce araştırılmalıdır; sayım sonuçlarının yazılı olarak saklanması yerinde olur.

Afet, bozulma, çürüme, kırılma gibi nedenlerle iktisadi kıymetinde önemli azalma olan emtia emsal bedeliyle değerlenir (VUK md. 278). Değer kaybının dayanağını gösteren kayıtların kapanıştan önce hazırlanması sonraki soruları kolaylaştırır.

Şüpheli ve değersiz alacaklar

Vadesi geçmiş ve tahsil edilemeyen her alacak için karşılık ayrılamaz. Ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesiyle ilgili olmak şartıyla; dava veya icra safhasındaki alacaklar ile protestoya ya da birden fazla yazılı talebe rağmen ödenmeyen ve kanunda belirlenen tutarı aşmayan alacaklar şüpheli alacak sayılır (VUK md. 323). Karşılık değerleme günündeki duruma göre ayrıldığından, takibin yıl kapanmadan başlatılması önem taşır. Teminatlı alacaklarda karşılık, teminattan geri kalan kısımla sınırlıdır.

Kazai bir hükme veya kanaat verici bir belgeye göre tahsil imkânı kalmayan alacaklar ise değersiz alacaktır ve kayıtlı değerleriyle zarara geçirilerek yok edilir (VUK md. 322).

Vadesi geçmiş alacakların yıl sonundan önce listelenmesi, hangilerinin hukuki takibe konu edileceğine zamanında karar verilmesini sağlar.

Amortisman

Her yılın amortismanı ancak o yıla ait değerlemede dikkate alınabilir; herhangi bir yıl amortisman ayrılmaması veya daha düşük oranla ayrılması amortisman süresini uzatmaz (VUK md. 320). Yıl içinde alınan demirbaş, taşıt ve diğer iktisadi kıymetlerin doğru tarih ve bedelle kayda alınmış olması, faturalarının eksiksiz olması ve satılan ya da elden çıkarılan kıymetlerin kayıtlardan düşülmesi kapanıştan önce kontrol edilir.

Kasa ve ortaklar cari hesabı

Kayıtlardaki kasa bakiyesi, fiilen kasada bulunan nakitle örtüşmelidir. Gerçekte bulunmayan yüksek kasa bakiyeleri ve ortakların şirketten çektiği tutarların ortaklardan alacaklar hesabında birikmesi vergi incelemelerinde sorgulanabilir.

Şirketlerde ortaklar ilişkili kişi sayılır ve ödünç para verilmesi de emsallere uygunluk ilkesi kapsamındadır (KVK md. 13). Bu nedenle ortaklardan alacak bakiyeleri için faiz (adat) hesaplanması ve örtülü kazanç değerlendirmesi gündeme gelebilir. Bakiyenin nedeni ve nasıl kapatılacağı yıl kapanmadan değerlendirilmelidir.

Dönem faturaları

Teslim edilen mal ve yapılan hizmetin faturası yasal süresi içinde düzenlenmeli (VUK md. 231), yıla ait giderlerin belgeleri de yıl kapanmadan temin edilmelidir. Gelir ve giderin ait olduğu yıla doğru alınabilmesi için yıl sonuna yakın teslim ve hizmetler ayrıca izlenmelidir.

Kısa kontrol listesi

• Stok sayımı ve sayım sonuçları
• Vadesi geçmiş alacakların listesi ve takip durumu
• Yıl içinde alınan ve elden çıkarılan sabit kıymetler
• Kasa sayımı ve ortaklar cari hesabı bakiyesi
• Yıl sonuna yakın satış ve giderlerin belgeleri

Bu listenin işletmeye göre uyarlanması ve kapanış takviminin belirlenmesi için Kasım ayı uygun bir zamandır.

Kaynaklar

• Vergi Usul Kanunu (md. 186, 231, 278, 320, 322, 323) — mevzuat.gov.tr
• Kurumlar Vergisi Kanunu (md. 13) — mevzuat.gov.tr